Mười giờ tối, bạn cần gửi bản đề xuất triển khai AI cho ban giám đốc trước chín giờ sáng hôm sau. Vì còn mỗi tiêu đề chưa chọn nên bạn đưa ba phương án cho ChatGPT chọn. Chưa đầy mười giây, AI chốt “Bứt phá hiệu suất cùng AI” với những lý do nghe rất thuyết phục. Bạn đồng ý ngay. Sáng hôm sau, chị trưởng phòng tài chính hỏi: “Cụ thể là việc gì nhanh hơn, và nhanh hơn bao nhiêu?” Lúc này, bạn mới nhận ra tiêu đề nghe hay nhưng chẳng nói lên điều gì cụ thể.
Dù AI đã đưa ra câu trả lời chính xác nhưng chưa thể đánh giá dựa trên những tiêu chí cụ thể. Vì vậy, nó sẽ dựa vào những tiêu chuẩn chung nhất, mà khi phương án nào cũng có vẻ hợp lý, lời khen tự tin của AI rất dễ khiến bạn chốt vội.
Gu riêng nằm ở những tiêu chí bạn thường mặc định trong đầu nhưng chưa nói thành lời. Khi thiếu chúng, AI sẽ tự lấp chỗ trống bằng những lựa chọn an toàn, dễ nghe và na ná nhau. Vì vậy, dùng AI không đồng nghĩa với việc đánh mất gu. Điều quan trọng là bạn vẫn giữ quyền đánh giá và quyết định cuối cùng. Hãy đưa ra tiêu chí, yêu cầu AI phản biện và tự kiểm tra xem kết quả có thực sự phù hợp với bối cảnh hay không.
Sáu cách dưới đây sẽ giúp bạn làm điều đó.
1. Nói rõ lựa chọn của mình rồi mời AI phản biện
Những câu hỏi chung chung như “tiêu đề này có hay không?” luôn nhận về lời khen, bởi nó không đưa ra tiêu chí cụ thể để AI kiểm tra. Vì vậy, nếu muốn có góp ý thật, bạn cần có câu prompt rõ ràng, như gồm phương án mình chọn, lý do chọn, phản hồi từ các phòng ban, kết quả của nhóm thí điểm hay những đề xuất từng được duyệt. Lúc này AI có một lập luận để soi vào và đưa ra kết quả chính xác với những gì bạn yêu cầu.
Prompt mẫu:
Tôi chọn tiêu đề [tiêu đề] cho bản đề xuất vì [lý do]. Dưới đây là dữ liệu [dán tư liệu]. Hãy đưa ra ba lập luận mạnh nhất phản bác lựa chọn của tôi. Mỗi lập luận phải chỉ rõ bằng chứng trong tư liệu. Nếu thiếu dữ liệu để kết luận, hãy nói rõ. Không tự tạo số liệu.
Quay lại tiêu đề “Bứt phá hiệu suất cùng AI”. Phản biện tốt sẽ chỉ ra rằng tiêu đề nghe hấp dẫn nhưng chưa cho thấy hiệu quả cụ thể. Người duyệt ngân sách cần biết công việc nào được cải thiện và cải thiện đến đâu. Đó mới là điều tiêu đề cần làm rõ.
2. Mở rộng phương án trước khi chọn
Khi đã quen để AI phản biện các lựa chọn, bạn có thể cho nó tham gia sớm hơn, cả kể trước khi đưa ra lựa chọn. Hãy để AI đề xuất nhiều hướng tiếp cận khác nhau trước, sau đó, bạn mới đánh giá chúng theo cùng một bộ tiêu chí. Chẳng hạn, với kế hoạch triển khai AI trong tổ chức, bạn có thể tập trung vào thời gian xử lý công việc, tỷ lệ sai sót hoặc một quy trình đang gây ách tắc. Mỗi hướng sẽ dẫn đến một thông điệp khác nhau. Khi đặt chúng cạnh nhau, bạn mới có cơ sở để chọn ý tưởng phù hợp nhất.
Câu prompt mẫu:
Đề xuất tám tiêu đề cho trang mở đầu của bản đề xuất triển khai AI cho toàn tổ chức, trình ban giám đốc. Chia thành bốn hướng: nêu kết quả, nêu vấn đề, gợi tò mò và khác thường nhưng phù hợp. Mỗi hướng hai tiêu đề. Tránh từ ngữ phóng đại. Chưa chọn phương án thắng cuộc.
Tuy nhiên, ý tưởng khác lạ chưa chắc đã hiệu quả. Một tiêu đề ít người nghĩ tới vẫn có thể gây khó hiểu với người đọc. Vì vậy, đừng vội tin vào lập luận AI tự đưa ra để đánh giá độ sáng tạo. Hãy yêu cầu nó giải thích điểm khác biệt giữa các phương án, sau đó kiểm tra với người đọc thật.
3. Chỉ rõ những lối viết bạn muốn tránh
Khi bản nháp nghe “giống AI”, đừng chỉ yêu cầu thêm là “viết tự nhiên hơn”, bởi yêu cầu này quá rộng khiến kết quả chỉ đổi từ này sang một từ khác cùng kiểu. AI cần biết cụ thể câu chữ, cấu trúc và thói quen nào bạn muốn loại bỏ. Chẳng hạn, “bứt phá hiệu suất” hay “tối ưu toàn diện” nghe khá kêu nhưng chưa cho thấy kết quả cụ thể. Nếu viết rõ rằng “mỗi phòng ban có thể hoàn thành báo cáo tuần trước giờ họp thay vì mất cả buổi sáng”, thông điệp sẽ thực tế và thuyết phục hơn.
Prompt mẫu:
Trước khi viết, liệt kê năm cách diễn đạt dễ sáo mòn trong chủ đề này. Sau đó viết bài 500 từ, không dùng các cách đó. Mở đầu bằng một tình huống công việc. Mỗi lợi ích phải gắn với một nhiệm vụ hoặc đầu ra cụ thể. Không tự thêm thành tích, số liệu hay lời chứng thực.
Tuy nhiên, danh sách những từ cần tránh cũng phải phù hợp với mục đích bài viết. Bạn có thể giữ lại các thuật ngữ chuyên môn nhưng phải có cách dùng từ dễ hiểu.
Muốn đánh giá mức độ AI-Ready của tổ chức?
AIE Creative có thể giúp bạn rà soát hiện trạng, xác định khoảng trống và đề xuất lộ trình đào tạo phù hợp.
4. Yêu cầu sửa đúng chỗ thay vì “sửa cho hay hơn”
Khi có bản nháp đầu tiên, đừng chỉ yêu cầu AI “sửa cho hay hơn”. Hãy chỉ rõ phần nào chưa ổn như mở đầu quá dài, thiếu ví dụ hay lập luận chưa đủ thuyết phục. Nhờ vậy, bạn sẽ dễ đánh giá bản sửa đã cải thiện ở đâu và có thực sự tốt hơn hay không.
Câu prompt mẫu:
Đọc bài dưới đây và tìm ba đoạn còn chung chung nhất. Giải thích vì sao chúng chưa thuyết phục người đọc là giám đốc tài chính. Viết lại từng đoạn bằng một tình huống vận hành tổ chức; ghi rõ tình huống giả định. Giữ các thông tin đã được xác nhận, không viết lại toàn bài.
Việc xác định tiêu chí hoàn thành ngay từ đầu cũng giúp bạn tránh việc sửa đi sửa lại mà không biết khi nào nên dừng. Với bản đề xuất AI, bạn có thể chốt khi người duyệt hiểu rõ công việc nào sẽ thay đổi, ai phụ trách và hiệu quả được đo bằng chỉ số nào.
5. Biến gu riêng thành tiêu chí AI dùng được
Đến đây, có lẽ bạn đã nhận ra rằng mỗi lần làm việc với AI, ta lại phải giải thích từ đầu về những gì mình thích và không thích. Điều này có nghĩa là gu vẫn chưa được cụ thể hóa thành hướng dẫn rõ ràng.
Thực ra, gu thường thể hiện qua những lựa chọn nhỏ như giữ lại câu nào, bỏ đi ý nào hay viết ngắn đến đâu là đủ. Vì vậy, khi prompt với AI, bạn nên đưa một vài mẫu bạn thích và không thích, kèm lý do, rồi yêu cầu nó tổng hợp thành bản hướng dẫn biên tập để bạn xem lại.
Prompt mẫu:
Đây là ba mẫu tôi thích và hai mẫu tôi không thích, kèm nhận xét. Hãy rút ra hướng dẫn biên tập gồm giọng văn, độ dài câu, cách mở bài, cách dùng ví dụ và những điều cần tránh. Phân biệt điều thể hiện rõ trong mẫu với điều bạn đang suy đoán. Chờ tôi duyệt trước khi áp dụng.
Điểm quan trọng nhất của prompt này là yêu cầu AI phân biệt rõ đâu là sở thích đã được thể hiện, đâu chỉ là suy đoán. Nếu bỏ qua bước này, AI có thể tự gán cho bạn những gu chưa từng có rồi áp dụng chúng vào các bài viết sau.
Với làm việc nhóm, bản hướng dẫn có thể được dùng chung để giữ sự nhất quán trong cách viết. Tuy nhiên, cần phân biệt phong cách của người viết với nhu cầu của người đọc. Ví dụ như báo cáo gửi ban giám đốc và thông báo cho toàn thể nhân viên có thể cùng một giọng điệu chuyên nghiệp nhưng có cách trình bày khác nhau.
6. Đưa bản nháp ra kiểm chứng và cập nhật tiêu chí
AI có thể tự kiểm tra lỗi nhưng việc tự chấm điểm cao cho bài viết của mình chưa đủ để chúng ta quyết định nên sử dụng phiên bản đó hay không. Thay vào đó, bạn nên hỏi ý kiến khách quan từ người khác hoặc thử nghiệm với nhóm độc giả mục tiêu.
Chẳng hạn, khi viết email mời các phòng ban tham gia đợt thí điểm, bạn có thể thử hai tiêu đề trong cùng điều kiện và quan sát các chỉ số cụ thể, như số người đăng ký hoặc thực sự sử dụng thử. Đừng chỉ nhìn lượt mở hay lượt thích vì nó chỉ cho thấy sự quan tâm, chưa phản ánh hành động thực tế.
Gu cũng cần được cập nhật theo thời gian. Khi một công thức dần trở nên nhàm chán hoặc nhu cầu người đọc thay đổi, hãy xem lại các mẫu và tiêu chí đã đặt ra. Tuy nhiên, đừng vội cho rằng một phong cách đã lỗi thời chỉ vì một lần đạt kết quả thấp vì nó cũng có thể chịu tác động từ chủ đề, kênh truyền tải và thời điểm.
Câu hỏi cần trả lời trước khi chốt
Thử quay lại buổi tối với bản đề xuất. Nếu bạn ghi rõ lựa chọn của mình và nhờ AI tìm ba lý do phản bác, câu hỏi “việc gì nhanh hơn và nhanh hơn bao nhiêu?” có thể đã được đặt ra ngay từ lúc đó. Nhờ vậy, bạn sẽ không bị bất ngờ khi nhận phản hồi. Bạn có thể áp dụng cách này ngay với bản nháp tiếp theo. Hãy nêu rõ quan điểm, yêu cầu AI phản biện dựa trên dữ liệu, rồi đưa hai phương án cho người đọc thực tế đánh giá. AI giúp bạn mở rộng góc nhìn và kiểm tra kỹ hơn, nhưng quyết định cuối cùng vẫn là của bạn.
